संगमनेर/प्रतिनिधी
दरवर्षी 14 नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जाणारा जागतिक मधुमेह दिन हा मधुमेह, त्याचे दुष्परिणाम, तसेच लवकर निदान, योग्य उपचार आणि प्रतिबंधात्मक काळजी याबाबत जनजागृती वाढवण्याचा महत्त्वपूर्ण उपक्रम आहे. रक्तातील साखरेची पातळी सतत वाढलेली राहणे ही या दीर्घकालीन चयापचय विकाराची प्रमुख लक्षणे असून, मधुमेहाचा प्रसार आता केवळ ज्येष्ठांपुरता मर्यादित नसून तरुणांमध्येही झपाट्याने वाढत आहे.
अलीकडील जागतिक आकडेवारीनुसार:
20 वर्षांखालील सुमारे 11 लाख मुले आणि किशोरवयीन Type 1 मधुमेहासह जगत आहेत.
15–19 वर्षे वयोगटातील Type 2 मधुमेहाचे प्रमाण मागील तीन दशकांत दुपटीहून अधिक वाढले आहे.
अनेक देशांमध्ये 20–39 वर्षे वयोगटातील प्रौढांमध्ये Type 2 मधुमेहाचे प्रमाण 15% पेक्षा जास्त झाले आहे.
तरुण वयात मधुमेहाची सुरुवात होणे म्हणजे भविष्यात हृदयरोग, मूत्रपिंड निकामी होणे, डोळ्यांवरील परिणाम (रेटिनोपथी) आणि मज्जासंस्थेचे विकार अशा गंभीर गुंतागुंतींचा धोका वाढणे.
डॉ.जगदीश वाबळे,डॉ. दिग्विजय शिंदे आणि डॉ श्रुतिका कांबळे कन्सल्टंट मधुमेह तज्ञ् मेडिकव्हर हॉस्पिटल्स, या वाढत्या धोक्याकडे लक्ष वेधून म्हणतात:
“आज आपण मधुमेहाचे प्रमाण तरुण वयात वाढताना पाहत आहोत. लवकर सुरू झालेला मधुमेह जास्त आक्रमक स्वरूपाचा असू शकतो, त्यामुळे वेळेवर निदान, नियमित तपासणी आणि जीवनशैलीत त्वरित बदल करणे अत्यावश्यक आहे. दीर्घकालीन गुंतागुंत टाळण्यासाठी प्रतिबंध आणि व्यवस्थापन लवकर सुरू करणे गरजेचे आहे.”
लक्ष देण्यासारखी प्रमुख लक्षणे: जास्त तहान लागणे, वारंवार लघवी होणे, वजन कमी होणे, सतत थकवा येणे, जखमा बऱ्या होण्यास विलंब होणे. स्थूलता, निष्क्रिय जीवनशैली, कुटुंबातील इतिहास किंवा हायपरटेन्शन असलेल्या व्यक्तींनी रक्तातील साखरेची नियमित तपासणी करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सर्वांगीण मधुमेह नियंत्रण आणि प्रतिबंध
संतुलित आहार: संपूर्ण धान्ये, भाज्या, कमी चरबीयुक्त प्रथिने यांचा समावेश; साखर आणि प्रक्रियायुक्त अन्नाचे नियंत्रण.
नियमित शारीरिक व्यायाम: दररोज किमान 30 मिनिटे व्यायाम करणे.
जीवनशैलीत बदल: तंबाखू आणि मद्यपान टाळणे, निष्क्रियता कमी करणे, ताण-तणाव नियंत्रण.
वैद्यकीय शिस्त: साखरेची नियमित तपासणी, औषधांचे पालन, आणि डॉक्टरांची नियमित फॉलो-अप तपासणी.
डॉ.जगदीश, डॉ. दिग्विजय आणि डॉ श्रुतिका यांचा निष्कर्ष असा की, “दररोजचे छोटे पण सातत्यपूर्ण बदल—उदा. चालण्याचे प्रमाण वाढवणे, प्रक्रियायुक्त अन्न कमी करणे—रक्तातील साखर नियंत्रणात महत्त्वपूर्ण फरक करू शकतात, विशेषतः तरुणांसाठी.”
जागतिक मधुमेह दिन हा आपल्याला दरवर्षीची आठवण — की जागरूकता, लवकर हस्तक्षेप आणि जीवनशैलीतील समजूतदार बदलांद्वारे मधुमेह नियंत्रण आणि त्याच्या गुंतागुंतींचा प्रतिबंध पूर्णपणे शक्य आहे.
